Wiesław Hap

ZIEMIA JASIELSKA NASZĄ MAŁĄ OJCZYZNĄ

Zagrożenia ekologiczne i ochrona środowiska w naszym regionie.

Człowiek już od zarania swej cywilizacji stosował praktycznie, aczkolwiek początkowo instynktownie, ochronę przyrody. Pierwotnym tego przejawem były wierzenia i zwyczaje. Później pojawiły się motywy estetyczne a następnie zdrowotne, gospodarcze itd. Dzisiaj termin "ochrona środowiska" jest pojęciem szerokim i obejmuje wiele sfer dziedzin związanych z człowiekiem z jego życiem i zdrowiem na czele. Aby zdrowo żyć, musimy mieć zdrowe i czyste powietrze, czystą wodę i czystą glebę. Jest to jednak coraz trudniejsze.

Rozwój cywilizacji, a w szczególności przemysłu niesie ze sobą dużą degradację środowiska naturalnego. Dotyczy ona szczególnie obszarów wokół zakładów przemysłowych i miast, ale w dużej mierze jego skutki dotykają szeregu miejscowości, nieraz nawet dość daleko od nich leżących.

Do głównych źródeł emisji zanieczyszczeń powietrza na terenie regionu jasielskiego należą: spalanie paliw w kotłowniach, komunikacja, procesy produkcyjne w przemyśle i przetwórstwie ropy naftowej i drewna, przeróbki chemicznej oraz napływ zanieczyszczeń ze Słowacji. Z większych zakładów o znaczącym udziale emisji do powietrza atmosferycznego pyłów i gazów zaliczyć trzeba: Podkarpackie Zakłady Rafineryjne, Zakłady Tworzyw Sztucznych "Gamrat", Zakład Płyt Wiórowych "Furnel", Zakłady Przemysłu Owocowo - Warzywnego "Pektowin", Zakłady Przemysłu Cukierniczego "Liwocz", MPGK w Jaśle oraz Hutę Szkła "Inco - Veritas" w Tarnowcu a pośrednio wpływ na część tego obszaru ma również Rafineria Nafty "Jedlicze".

W okresie od 1983r. do 1990r. z zakładów na tym terenie z roku na tok emitowano coraz większą ilość pyłów, dwutlenku siarki, tlenku węgla i tlenków azotu. Największy ich poziom osiągnięto w 1990r. Od tego czasu z niewielkimi wahaniami, szczególnie w latach 1990 - 92 następuje powolny, ale systematyczny ich spadek.

Dla bliższej informacji w zakresie emisji pyłów dało to w 1996r. 38%, w zanieczyszczeniach gazowych 39%. Także i w dziedzinie ilości wytworzonych odpadów przemysłowych Jasło wytwarza ich trzykrotnie więcej od wspomnianych subregionów sąsiednich. Nieco lepiej ma się rzecz z ogólnym bilansem ścieków wprowadzanych do wód powierzchniowych. I tu jednak, w porównaniu do innych miast województwa krośnieńskiego, Jasło odprowadza najwięcej ścieków do rzek.

W związku ze wzrostem uprzemysłowienia, a co za tym idzie z ubocznymi dla środowiska i zdrowia skutkami, władze miasta Jasła i gmin regionu zwracają coraz większą uwagę na ochronę środowiska naturalnego. Na Wisłoce, skąd pobierana jest woda dla Jasła, wybudowano jaz piętrzący wodę w celu zabezpieczenia jej dostatecznej ilości. Na terenie ziemi jasielskiej modernizowana i rozbudowywana jest sieć wodociągowa i kanalizacyjna oraz realizowana jest kanalizacja dużej grupy wsi.

W samym mieście uruchomiono w ciepłowni kocioł fluidalny ograniczający przenikanie szkodliwych substancji. Systematycznie zastępuje się kotłownie węglowe gazowymi. Ogranicza się ruch samochodowy, wydzielający mnóstwo spalin w centrum miasta, wprowadzając ruch po jego obrzeżach. Tak w Jaśle, jak i w środowiskach gminnych oraz wiejskich, prowadzona jest selektywna zbiórka surowców wtórnych: papieru, tworzyw sztucznych i szkła.

Coraz większą troskę o ochronę środowiska wykazują zakłady przemysłowe w regionie, które przeznaczają duże sumy pieniężne na zmniejszenie emisji zanieczyszczeń w atmosferę i wodę. Niezwykle ważnym problemem jest kwestia oczyszczania ścieków. W ostatnich latach, we wrześniu 1996r. w Jaśle a w listopadzie 1997r. w Wójtowej w gminie Lipinki oddano do użytku nowoczesne biologiczno-mechaniczne oczyszczalnie z kolektorami zbierającymi ścieki. Jak dotychczasowa działalność potwierdziła, że są skuteczne i efektywne oraz przyczyniają się do podniesienia czystości lokalnych wód.

Lokalne wydziały i służby ochrony środowiska a także władze samorządowe regionu coraz wydatniej wspierają edukacje ekologiczną udostępniając społeczeństwu materiały informacyjne, publikacje, broszury, filmy, organizując prelekcje, spotkania i szkolenia. W celu propagowania idei ekologicznej urządza się międzyszkolne "Ekoturnieje". Ich organizatorami na terenie miasta i gminy Jasło jest Wydział Ochrony Środowiska i Rolnictwa Urzędu Miasta w Jaśle we współpracy m.in. ze szkołami, przedszkolami, Ruchem Ekologicznym "Jasło" i Przedsiębiorstwem Surowców Wtórnych "Wtórpol". Tematyka i forma tych konkursów jest bardzo urozmaicona i atrakcyjna. Wyraża się ona m.in. w pracach plastycznych, literackich, fotograficznych oraz w rywalizacji w zakresie wiedzy ekologicznej. W środowiskach szkolnych i młodzieżowych dużą popularnością cieszą się konkursy na największą ilość zebranych surowców wtórnych i zużytych baterii oraz akcje "Sprzątanie Świata" i "Sprzątanie Polski". W te ostatnie coraz częściej i aktywniej włączają się także ludzie dorośli. Prowadzi się szerokozakrojone działania edukacyjne zmierzające do podnoszenia wiedzy i świadomości ekologicznej mieszkańców. Za szczególnie ważne działania uważa się pozyskiwanie społeczności lokalnej do oszczędzania wody i energii, do selekcji odpadów, podejmowanie prac, mających na celu ochronę i rozbudowę "terenów zielonych", w tym sadzenie drzew i krzewów.

Ruch Ekologiczny "Jasło" działający na naszym terenie duży nacisk kładzie na szkolenie i wymianę doświadczeń w zakresie ochrony środowiska. W tym celu m.in. zorganizowano już dwa cykle Warsztatów Ekologicznych połączonych z Forum Organizacji Pozarządowych - Euroregionu Karpackiego. Drugie tego typu spotkanie odbyło się w kwietniu 1997r. w Foluszu. Uczestniczyły w nim reprezentacje ekologów z Polski, Słowacji, Ukrainy i Rumunii.

Władze samorządowe na terenie regionu podejmują szereg ważnych działań proekologicznych. Przykładem na to może być Jasło, gdzie m.in. wprowadzono podatki od wywozu stałych nieczystości, segregację odpadów oraz podjęto budowę mostu na Jasiołce i inwestycji tzw. "drogi południowej", co w dużym stopniu rozwiąże w mieście problem komunikacji i zanieczyszczeń spalinami oraz hałasu.

Wszelkie zabiegi w celu ochrony środowiska mogą być do końca skuteczne jedynie wtedy, gdy skupią jak najszerszą rzeszę ludzi i władz terenowych. Właśnie w celu połączenia wysiłków w tej, przecież tak istotnej dziedzinie, powołano do życia Związek Gmin "Wisłoka". Za najważniejszy cel postawił on sobie zatrzymanie na naszym terenie, a w dalszej przyszłości odwrócenie niekorzystnych zmian jakości wody w zlewni największej rzeki regionu. Do Związku tego należą: miasto i gmina Jasło oraz gminy: Nowy Żmigród, Kołaczyce, Osiek Jasielski, Krempna, Brzyska, Tarnowiec, Brzostek, Żyraków i Sękowa. Priorytetowym zadaniem i celem, jaki sobie Związek stawia, jest ochrona wód na terenie Beskidu Niskiego i Pogórza. W związku z tym czynione są już starania w kierunku budowy zbiornika wodnego "Kąty - Krempna" na rzece Wisłoce, który spełni wiele zadań dla całego regionu, m.in.: zaopatrzenia w wodę, ochrony przeciwpowodziowej, wykorzystania energetycznego spiętrzonej wody, utworzenia płytkich akwenów wodnych dla rozwoju flory i fauny w obszarze graniczącym z Magurskim Parkiem Narodowym, oraz aktywizacja turystyczna terenów wokół zbiornika.

Gminy tego obszaru zdają sobie dobrze sprawę z odpowiedzialności za środowisko przyrodnicze i warunki ekologiczne życia ich mieszkańców. Mają już w tym zakresie istotne osiągnięcia i sukcesy, czego przykładem mogą być dla miasta Jasła wyróżnienie Ministra Ochrony Środowiska Zasobów Naturalnych i Leśnictwa w konkursie "Współpraca urzędów gmin ze szkołami w rozwiązywaniu problemów ekologicznych" oraz I nagroda Prezesa Zarządu Narodowego Funduszu Ochrony Środowiska i Gospodarki Wodnej w konkursie na najlepiej pracującą oczyszczalnię ścieków komunalnych w kategorii oczyszczalni o przepustowości powyżej 10 000 m.³ na dobę. Jest więc skąd czerpać dobre wzorce oraz istnieje pozytywna i otwarta płaszczyzna do upowszechniania nowych doświadczeń i rozwiązań. A pracy w tym zakresie jest ciągle wiele...

Materiały Wydziału Ochrony Środowiska i Rolnictwa Urzędu Miasta w Jaśle:

• Informacje o stanie środowiska miasta Jasła w latach 1995-1997,
• Ochrona środowiska w Jaśle w latach 1990-1994,
• Uchwała Rady Miejskiej Jasła Nr XI/94/95 z dnia 10 kwietnia 1995r. w sprawie ochrony środowiska miasta Jasła,
• Informacja o realizacji Miejskiej Oczyszczalni Ścieków i sieci kanalizacyjnej w Jaśle,
• Informacje na temat Związku Gmin "Wisłoka" (cele i program działania),
• Wstępna koncepcja programowa Zbiornika Krempna na rzece Wisłoce,
• Wykaz pomników przyrody w Jaśle,
• Wdrażanie systemowej gospodarki odpadami,
• Prowadzenie działań edukacyjnych zmierzających do podnoszenia wiedzy i świadomości ekologicznej mieszkańców,
• Współpraca z innymi samorządami gminnymi w celu rozwiązywania wspólnych problemów ekologicznych,
• Współpraca ze służbami ochrony środowiska.
• Opracowania i artykuły o tematyce ekologicznej autorstwa mgr Marii Lignar (kier. Wydziału Ochrony Środowiska i Rolnictwa UM w Jaśle) ukazujące się w "Obiektywie Jasielskim".
• J. Lach, W. Wilczyńska-Michalik, Dynamika zmian zanieczyszczenia powietrza atmosferycznego w województwie krośnieńskim w latach 1983-1993 [w.:] Skutecznie ochraniać przyrodę, Sanok 1996.