Wiesław Hap
ZIEMIA JASIELSKA NASZĄ
MAŁĄ OJCZYZNĄ
Zbieractwo pamiątek o przeszłości regionu, muzealnictwo i lekcje w terenie.
W trakcie całego procesu dziejowego, czy to na płaszczyźnie powszechnej, czy regionalnej zawsze mieliśmy i mamy do czynienia z wypieraniem starego przez nowe. Zresztą podobnie jest w naszym codziennym życiu. W toku historycznym dotyczy to zjawisko m.in. form pracy i wypoczynku, walki i obrony, budownictwa. Chcąc ocalić od zapomnienia materialne zabytki naszej przeszłości, tworzone są specjalne miejsca, w których się je gromadzi. Mogą one przybrać charakter skansenów, muzeów, izb pamięci. Wspólnym celem ich wszystkich jest jedno: gromadzenie eksponatów z różnych dziedzin i okresów historycznych w celu ich zachowania, przechowania, zabezpieczenia i upowszechnienia.
Zbiory przedmiotów z różnych okresów historycznych mają przede wszystkim zadanie dydaktyczne, nauczające. Ale przy organizowaniu kącika pamięci czy izby tradycji w szkole równie istotny jest cel wychowawczy takiego zbioru, będącego świadectwem naszej przeszłości. Właściwie przygotowana i opisana ekspozycja uatrakcyjnia i ułatwia przybliżenie, a co za tym idzie przyswojenie treści, pomaga w procesie historycznego myślenia i wyciągania wniosków. Rozbudza także zmysł estetyczny.
Bardzo ważna jest też współpraca nauczyciela z uczniami współtworzącymi z nim kącik czy izbę pamięci. Może być ona również czynnikiem zachęcającym ich do samodzielnego, indywidualnego zbieractwa "na własne potrzeby" oraz do korzystania z książek i wydawnictw poszerzających wiedzę na interesujące ich tematy. Zatem jak widać tworzenie w szkołach nawet niewielkich kącików historycznych korzystne jest z wielu względów. Zbieranie, uporządkowywanie, klasyfikowanie i opracowywanie zbiorów, eksponowanie i objaśnianie wystawy jest dla uczniów praktycznym zastosowaniem swej wiedzy. Tej zdobytej na lekcji, ale także i tej, poszerzonej w inny sposób. W tym miejscu należy jednoznacznie stwierdzić, że stworzenie w swoich szkołach kącików pamięci i tradycji jeszcze bardziej rozwinie zainteresowania historyczne uczniów. Z pewnością będą one również pozytywnie i przychylnie odbierane przez przybywających do szkoły ich rodziców.
Oprócz urządzania u siebie małych ekspozycji koniecznym staje się także korzystanie z możliwości zwiedzania profesjonalnych muzeów, które znajdują się na naszym terenie. Co one oferują ? Muzeum Regionalne w Jaśle znajduje się w domu dr. Stanisława Kadyiego, lekarza i kolekcjonera, który umierając, przekazał go wraz ze swoimi zbiorami miastu. Dzięki temu dotychczasowe zbiory muzeum wzbogaciły się o elementy z zakresu militariów, numizmatów, starodruków, ceramiki, sztuki, rzemiosła artystycznego, malarstwa i książek. Ponadto muzeum jasielskie dysponuje ciekawymi dziełami: etnografii regionalnej (kultura i sztuka ludowa Pogórzan i Łemków), historii miasta i regionu (dawnego powiatu), rzemiosła, sztuki, archeologii i paleontologii.
Biecz sam w sobie jest jednym wielkim muzeum. Jest miasteczkiem licznych zabytków, świadectwem minionej świetności i obfituje w miejsca godne zwiedzania. Tu ograniczmy się tylko do tamtejszych muzeów. Niezwykle bogatą i barwną historię miasta i regionu pokazuje muzeum mieszczące się w XVI-wiecznej kamienicy zwanej Domem Kromera. Z kolei w tzw. domu z Basztą czyli kamieniczce rodu Barianów-Rokickich z XVI w. można podziwiać muzeum aptekarstwa i ekspozycję instrumentów muzycznych (głównie ludowych). W baszcie zwanej "katowską" zlokalizowana jest na kilku poziomach bardzo interesująca ekspozycja rzemiosła, ukazująca twórczość majstrów bieckich i rzemieślników z sąsiednich miejscowości.
Jak da się zauważyć, choćby na ukazanych przykładach na Pogórzu czy Podkarpaciu, mamy możliwości do wyjścia w teren i do muzeum. Jeśli chodzi o historię starożytną naszych ziem, to w samych tylko okolicach Jasła prowadzono i prowadzi się badania archeologiczne w miejscowościach takich jak: Trzcinica, Ujazd, Warzyce, Załęże, że tylko na tych poprzestaniemy. W muzeach regionalnych znajduje się wiele cennych eksponatów z tego okresu. Z kolei mówiąc o czasach wieków średnich wskazane byłoby udać się do wspomnianego Biecza, zwanego "małym Krakowem", którego zabytki i muzea są nieocenionym źródłem wiedzy do poznania regionu i jego silnych związków z dziejami Polski.
Czasy Rzeczypospolitej szlacheckiej, okres zaborów i obu wojen światowych na interesującym nas terenie możemy bliżej poznać w oparciu o zbiory miejscowych muzeów w Bieczu, Gorlicach (świetna makieta bitwy gorlickiej z I wojny światowej), Jaśle, Krośnie czy Sanoku. Tam też można poszerzyć swą wiedzę na temat problematyki kultury ludowej i etnografii. Koniecznym uzupełnieniem w tym zakresie jest też udanie się do skansenu budownictwa ludowego. Istnieje przecież niewielki, kameralny skansen pogórzański w Szymbarku koło Gorlic oraz rozbudowany, piękny skansen czterech "naszych" grup etnograficznych (Pogórzan, Łemków, Dolinian i Bojków) w Sanoku.
Omawiając kwestię przemysłu na Podkarpaciu potrzebnym staje się zwiedzenie skansenu przemysłu naftowego w Bóbrce oraz muzeum rzemiosła w Krośnie. Przy poruszaniu bardzo ważnej tematyki czasów wojny i okupacji trudno wyobrazić sobie, aby nie poznać przynajmniej kilku Miejsc Pamięci Narodowej, jak choćby cmentarzy na terenie Jasła i okolic: żydowskiego w Jaśle, w Warzycach, Hałbowie, Dobrucowej, celi jasielskiego gestapo w "Bursie" czy zapoznanie się z tablicami pamiątkowymi rozsianymi po mieście i po okolicznych miejscowościach, a upamiętniającymi walkę i męczeństwo naszych rodaków, Synów i Córek tej ziemi.
Wiele ciekawych informacji związanych z historią i kulturą regionu możemy także uzyskać przy okazji różnych wycieczek, rajdów, biwaków czy wędrówek. Przemierzając nieraz z plecakiem tereny Beskidu Niskiego, Pogórza czy Bieszczadów zauważmy wspaniałe przykłady starego budownictwa (chaty, kościoły, cerkwie), obrzędy, zwyczaje i gwarę ich mieszkańców.
Literatura:
