Wiesław Hap

ZIEMIA JASIELSKA NASZĄ MAŁĄ OJCZYZNĄ

Kościoły i parafie regionu.

Obszar regionu jasielskiego wchodzi w skład Diecezji Rzeszowskiej Archidiecezji Przemyskiej. Zorganizowany jest tu w dekanaty: jasielski - wschodni, jasielski - zachodni, brzostecki, żmigrodzki i biecki. Historia Kościoła na omawianym terenie sięga jeszcze odległych czasów średniowiecza, gdy Kościół i klasztory odgrywały ogromną rolę w kształtowaniu życia kulturalnego, społecznego a nawet i gospodarczego. Szybki postęp osadnictwa w rejonie Wisłoki i Jasiołki wzmógł tutaj akcję misyjną Kościoła. Od połowy XI w. docierali na te obszary benedyktyni z Tyńca. Poznawali miejscowości, które nie posiadały jeszcze właścicieli i wpisywali je do swych rejestrów. Już pod koniec wspomnianego wieku z woli panującego klasztor tyniecki otrzymał dużą liczbę tutejszych wiosek. Na początku XII stulecia kolejnych kilka miejscowości przyznali temu zakonowi: książę Bolesław Krzywousty oraz biskup krakowski Radost i zatwierdził je legat papieski kardynał Idzi. Akt ten zawarty był w dokumencie z lat 1123-1125 i znalazły się w nim z naszego terenu: Brzostek, Klecie, Bieździedza, Szebnie, Krolowice lub Krotowice (późniejsze Warzyce) i Siepietnica. Przynależność tych terenów do klasztoru w Tyńcu potwierdzili późniejsi władcy i wysocy dostojnicy kościelni, np. w 1229r. papież Grzegorz IX. Z końcem XII w. w wyniku fundacji rodu Bogoriów kilka wsi uzyskali cystersi z podsandomierskiej Koprzywnicy. W następnych dziesięcioleciach ilość ich zwiększyli.

Najstarsze parafie na tym terenie powstały w Bieczu, Zręcinie i Starym Żmigrodzie. Zręcin zresztą już od 1325r. został siedzibą dekanatu. Na łączną sumę jedenastu jego parafii dziewięć pochodziło z tego obszaru. Były to parafie: Jasło - Fara, Stary Żmigród, Załęże, Sławęcin, Szebnie, Biecz, Klecie, Bieździedza i Nowy Żmigród. Do roku 1380 kolejne powstały w Dębowcu, Tarnowcu, Bączalu Dolnym, Osobnicy, Kołaczycach, Brzyskach, Harklowej, Brzostku, Osieku, Łężanach i Nienaszowie. Region jasielski do roku 1447, a więc do utworzenia archidiakonatu sądeckiego, wchodził w skład archidiakonatu krakowskiego. W tym czasie istniało na tym terenie blisko trzydzieści parafii. Później powstały kolejne.

Parafia w Jaśle, jak już wymieniono, powstała jeszcze przed 1325r. Wcześniej, przed uzyskaniem własnej, Jasło należało do parafii zręcińskiej. Gwoli ciekawości, jak liczna mogła być wówczas taka parafia, posłużymy się cyframi. T. Ładogórski podaje, że około 1340r. ludność parafii jasielskiej wynosiła 630 osób a bieckiej 705 osób. W XV w. Jan Długosz podawał, że poza samym miastem w skład parafii wchodziły następujące wioski: Bryły, Brzyszczki, Czeluśnica, Gorajowice, Hankówka, Jaroniówka (Jareniówka), Kaczorowy, Kąty, Kowalowy, Łaski, Łęgorz, Niegłowice, Rostoki (Roztoki), Sądkowa, Sobniów, Ulaszowice, Wolica i Żółków.

Najstarszym kościołem i parafią w Jaśle jest kościół farny p.w. Wniebowzięcia NM Panny. Parafia ta powstała jeszcze przed 1326r. W połowie XIV w. a więc już przy pierwszym kościele istniała szkółka parafialna. Miejscowy proboszcz w XVII w. piastował też opiekę nad tutejszym szpitalem farnym. W dawnych wiekach kościół był otoczony cmentarzem. Obecnie stojąca świątynia w części fundamentalnej i fragmentach murów została wzniesiona w 1446r. lecz już w 1474r. spłonęła. Był to efekt najazdu węgierskiego. Została później odbudowana oraz rozbudowana (głównie w XVIII w.) o dwie kaplice. Pierwsza wojna światowa nie zostawiła na niej większych śladów. Niestety, w trakcie drugiej wojny podzieliła los całego miasta. Jesienią 1944r. kościół został spalony przez Niemców. W okresie powojennym do 1956r. odbudowano go w stylu gotyckim.

Już na początku XV w., w 1401r. przybyli do miasta nad Jasiołką, Ropą i Wisłoką Karmelici. W jednym z centralnych punktów miasta zbudowali oni klasztor i kościół oraz założyli przyklasztorny cmentarz. W pierwszej połowie XVI w. do kościoła przywieziona została Statua Matki Boskiej. Od tego czasu na wszystkie święta maryjne ciągnęły doń pielgrzymki z różnych stron, tak z ziem polskich, jak Węgier i Słowacji. W 1785r. Jasło ogarnął wielki pożar. Swymi płomieniami dosięgnął on karmelitański kościół i zabudowania klasztorne. Na szczęście dla kultu religijnego samego regionu ocalała Cudowna Statua Matki Bożej, którą przeniesiono najpierw do Fary, a stamtąd w 1789r. do kościoła w Tarnowcu, gdzie znajduje się do dzisiaj. Klasztor został zlikwidowany i zniesiony mocą władz austriackich w latach osiemdziesiątych XVIII w.

W 1882r. osiedliły się w Jaśle Siostry Miłosierdzia zwane powszechnie szarytkami. Oprócz modlitwy podjęły one pracę w nie istniejącym już szpitalu przy ulicy 3 Maja. Z biegiem czasu poza lekarzami stanowiły większość obsługi tej placówki. Oprócz pracy przy chorych zaangażowane były w życie religijne Jasła. W czasie okupacji hitlerowskiej oprócz wytężonej służby w szpitalu całym sercem włączyły się w organizowanie pomocy ludziom jej potrzebującym, zwłaszcza przesiedleńcom. Po wydaniu wyroku śmierci na miasto, siostry, jak wszyscy jego mieszkańcy, musiały je opuścić. Budynek szpitala i kaplicę zburzyli Niemcy. Po wojnie siostry szarytki powróciły do Jasła i podjęły się zadań, wynikających z pracy w tymczasowym szpitalu w Ulaszowicach. Założyły też przy nim kaplicę. Kiedy szpital przeniesiono do przedwojennej bursy gimnazjalnej rozpoczęły dalszą służbę zakonno - pielęgniarską. Stopniowo jednak władze umniejszały i ograniczały rolę sióstr, by w 1962r. całkowicie je odsunąć i uniemożliwić im ich posługę wobec bliźnich chorych i cierpiących. Nie oznaczało to jednak, że Siostry Miłosierdzia przerwały swą służbę i pomoc osobom starym, samotnym, kalekim i dzieciom. Do dzisiaj siostry szarytki porządkują i przygotowują wystrój kościoła franciszkańskiego oraz koncentrują się na pracy klasztornej.

W latach 1892-1893 wybudowano w Jaśle kaplicę gimnazjalną, w której mieści się kościół św. Stanisława. Od początku istnienia kaplicy, pracujący w niej kapłani poza ogólną nauką Kościoła, szczególnie wiele uwagi poświęcali kwestiom patriotyzmu i moralności uczniów tutejszego gimnazjum. W czasie pierwszej wojny światowej na własne nabożeństwa do tego kościółka uczęszczali zarówno Rosjanie jak i żołnierze niemieccy oraz austriaccy, Wydarzenie te związane były ze zmianami frontów, jakie tu miały miejsce kilkakrotnie. Po odzyskaniu niepodległości kościół kontynuował swą misję i służbę, nie tylko wobec młodzieży, ale i dorosłych z miasta i okolicy. W trakcie okupacji hitlerowskiej kaplica była wykorzystywana jako magazyn zboża i przytułek dla wysiedleńców. Jak inne obiekty Jasła, kościół został zniszczony. Już pod koniec września 1945r. odbudowano go. W 1971r. erygowano parafię św. Stanisława wydzielając ją z parafii Jasło - Fara. W latach osiemdziesiątych kościół był miejscem pomocy, nie tylko duchowej, dla wszystkich prześladowanych przez władze PRL-owskie, oraz ośrodkiem wsparcia dla działaczy opozycji solidarnościowej.

Jesienią 1899r. do miasta przybyli Ojcowie Franciszkanie. W latach 1903-1904 przy zbiegu ulicy Jagiełły i Mickiewicza zbudowali własną świątynię oraz zakupili stojący tam budynek i przerobili go na klasztor. Patronem kościoła stał się św. Antoni z Padwy, którego figurę umieszczono wewnątrz świątyni. Przez wiele lat swej służby Bogu i Ojczyźnie ojcowie pracowali też na rzecz wiernych, społeczności i miasta. Kiedy pod koniec 1944r. okupant niemiecki rozpoczął niszczenie Jasła, także i kościół OO. Franciszkanów został wysadzony w powietrze. Wkrótce po powrocie do miasta jego mieszkańcy przystąpili również do odgruzowania swej świątyni. Ku radości i ogromnemu wzruszeniu, w ruinach odnaleziono cudownie ocaloną figurę Patrona. W latach 1957-63 wybudowano nowy kościół, który usytuowano przy skrzyżowaniu ulic Szopena i 3 Maja. Parafię p.w. św. Antoniego erygowano w 1969r. Powstała w wyniku wydzielenia jej z parafii Jasło - Fara.

Szczególnie ważne miejsce we wnętrzu tej największej w Jaśle świątyni obok ołtarza zajmuje kaplica św. Antoniego ze wspomnianą figurą oraz tablice pamięci poświęcone wybitnym postaciom miasta i regionu, którzy oddali życie za Ojczyznę i swoją rodzinną ziemię. Najważniejsze i największe uroczystości patriotyczno - religijne gromadzą w murach kościoła wielu młodych i starszych jaślan oraz mieszkańców okolicznych miejscowości. Od niedawna świątynia ta podniesiona została do rangi Sanktuarium, a Święty Antoni jest Patronem Miasta Jasła.

147. Jasło. Klasztor P.P. Wizytek (fot. ze zb. Muzeum Regionalnego w Jaśle).

Równie piękną kartę w służbie Bogu i ludziom zapisały jasielskie Siostry Wizytki. Przywędrowały one do Jasła z Wersalu, gdyż z Wilna, gdzie przebywały wcześniej, zostały wydalone przez władze carskie w 1865r. Z Francji też musiały wyjechać, więc zdecydowały się przybyć na Podkarpacie. W 1901 roku dotarły do Cieklina i tu się zatrzymały. W międzyczasie rozpoczęto budowę przeznaczonego dla nich kościoła i klasztoru w Jaśle na tzw. Górce Klasztornej. Same siostry nazywały ją Górą Nawiedzenia. Gdy jedno ze skrzydeł wznoszonej budowli zostało wykończone, w 1903r. przeniosły się do miasta nad trzema rzekami. Od początku swego istnienia klasztor jasielskich wizytek stał się istotnym miejscem krzewienia kultu Najświętszego Serca Jezusowego. Siostry prowadziły też z powodzeniem szanowany i ceniony pensjonat dla dziewcząt. W trakcie obu wojen światowych mógł u nich znaleźć wsparcie i dach nad głową każdy potrzebujący. W okresie ostatniej z nich w klasztorze Niemcy założyli szpital żołnierski. Po wydaniu wyroku na miasto siostry jak wszyscy jego mieszkańcy przeżyły czas wysiedlenia a później gorycz i smutek związany ze zniszczeniem klasztoru i kościoła. Po wojnie obiekty te odbudowano. Parafię p.w. Najświętszego Serca Pana Jezusa erygowano, oddzielając ją z parafii farnej w 1975r.

Od 1991r. na terenie Jasła działalnością charytatywną zajmuje się Zgromadzenie Sióstr św. Michała Archanioła. Siostry zwane popularnie michalitkami prowadzą Katolickie Ognisko Wychowawcze "Nasz Dom". Znajduje się ono przy ulicy Szkolnej i przebywa w nim kilkanaścioro dzieci.

Parafia w Bieczu istniała już przed 1326r. i najprawdopodobniej powstała początkiem XI wieku. We wczesnym okresie panowania Kazimierza Wielkiego obok Biecza obejmowała też Libuszę, Dominikowice i Kobylany. W ciągu długiej historii tego miasta istniał na jego obszarze szereg kościołów. Już w 1367r. na prośbę króla Kazimierza Wielkiego papież udzielił zgody na założenie w Bieczu klasztoru dominikanów. Kiedy w 1395r. królowa Jadwiga ufundowała szpital, wybudowano obok niego także kościół cmentarny p.w. św. Piotra i Pawła. Jego poprzedni obiekt, drewniany, wzniesiony w XIV w. najprawdopodobniej był wówczas kościołem parafialnym. Dzisiejszy zbudowany został w 1848r. na fundamentach tamtego. Wokół niego znajduje się stary cmentarz komunalny.

148. Biecka Fara (fot. D. Dębosz).

Bardzo cennym zabytkiem Biecza i architektury sakralnej w Polsce jest obecny kościół parafialny (Fara) w randze kolegiaty p.w. Bożego Ciała z patronami św. Piotrem i Pawłem. Pochodzi on z okresu późnogotyckiego z XV w. i zbudowany jest ze starej cegły i ciosów kamiennych. Jest świątynią trójnawową, halową z kaplicami. Najstarszą jego częścią jest prezbiterium pochodzące sprzed 1480r. Niezwykle cenny jest ołtarz z 1605r. z rzeźbami z wcześniejszego ołtarza. Centrum jego zajmuje obraz "Zdjęcie z krzyża i opłakiwanie Chrystusa" z połowy XVI w. W dzwonnicy obok kościoła znajdował się dawniej jeden z najstarszych dzwonów gotyckich w naszym kraju - "Urban" z 1382r. Po uszkodzeniu znalazł się w muzeum bieckim. W 1604r. w podziemiach kościoła został pochowany Piotr Ciekliński, sekretarz króla Batorego i pierwszy polski komediopisarz.

W 1624r. do Biecza sprowadzono zakon OO. Reformatów. Początkowo mieścił się on w nie istniejącym dziś kościele św. Jakuba na przedmieściu. Klasztor i kościół rozpoczęto budować w 1645r. i ukończono w 1663r. Zaadaptowano na ten cel obiekt zamku starościńskiego. Kościół klasztorny p.w. św. Anny jest jednonawowy i posiada wystrój późnobarokowy. Biblioteka klasztorna dysponuje cennym księgozbiorem. Do czasu zaborów w podziemiach klasztoru obok zakonników chowano znamienitszych obywateli. W 1696r. spoczął tam były sędzia grodzki, podstarości i wybitny poeta Wacław Potocki.

Pierwszy drewniany kościół w Bieździedzy wybudował rycerski ród Helwigów około 1320 roku. Wkrótce, jeszcze przed 1326r. powołano parafię. Ta pierwsza świątynia przetrwała do roku 1374. Najprawdopodobniej się spaliła. W latach 1402-1409 zbudowano nowy, stojący do dzisiaj gotycki kościół p.w. Świętej Trójcy, zbudowany z łamanego kamienia oraz dzwonnicę. Cały teren wraz z cmentarzem otoczono murem. Kościół ten został poświęcony przez kardynała Zbigniewa Oleśnickiego w 1453r. Na początku XVII w. Romerowie dobudowali do niego kaplicę. W 1879r. obiekt uległ wielkiemu pożarowi z którego zostały jedynie ściany. Na ich bazie świątynię odbudowano. W 1900r. postawiono nową plebanię.

Najprawdopodobniej jeszcze w 1339r. ojcowie benedyktyni założyli parafię w Kołaczycach. Występuje ona już z całą pewnością w wykazie parafii z roku 1380 i podaje się w nim datę powstania - rok 1354. Za czasów Jana Długosza istniał tam kościół p.w. Panny Maryi. W 1542r. wystawiono kościół drewniany, który spłonął w 1598r. Postawiono nowy, drewniany podparty gontami. W 1615r. został on poświęcony p.w. N.M. Panny. Odnowiono go w 1816r. i stał do lata 1903r. Obecny kościół powstał po nim i konsekrowany został w roku 1906. Posiada wyposażenie z poprzedniej świątyni.

Drewniany kościół parafialny w Brzyskach istniał już w wieku XIV. Jest na to potwierdzenie z 1360r. oraz wspominał go Jan Długosz. Został on rozebrany a jego wyposażenie przeniesiono do nowo wybudowanej świątyni, którą ukończono w latach siedemdziesiątych XIX w.

Parafia Cieklin była erygowana na przełomie XIV i XV w. p.w. św. Michała Archanioła. Pierwszy kościół drewniany przetrwał do początków XVII w. Następnie, w 1631r. wybudowano nowy, także drewniany, poświęcony w 1640r. Gdy i ta świątynia uległa zniszczeniu postawiono na początku XX w. kolejną, murowaną, z cegły i ciosu kamiennego. Obok kościoła wzniesiono okazałą plebanię. Budowę ukończono w 1903r. a rok później obiekty te poświęcił ks. biskup Józef Sebastian Pelczar.

Początki parafii Szebnie sięgają czasów przed 1326r. Wtedy istniał już pierwszy drewniany kościół. Do końca XVIII w. były tam najprawdopodobniej dwie następujące po sobie drewniane świątynie. W 1794r. wybudowano kolejny drewniany kościół o trzech nawach. Został on znacznie przebudowany za probostwa ks. Władysława Sarny w 1894r. Dobudowano wówczas wieżę i przybudówki. Stary, rokokowy ołtarz i duża część wyposażenia pochodzi z poprzednich świątyni.

Parafia w Dębowcu powstała już przed 1328r. p.w. św. Bartłomieja Apostoła. Pierwszy kościół wybudowano już w tamtym okresie i dotrwał on do czasów Kazimierza Wielkiego. Później postawiono drugi i stał on do końca XV w. Kolejny zbudowano z drewna modrzewiowego. Spłonął on jednak w 1822r. i na jego miejscu wzniesiono kapliczkę. Do budowy obecnego kościoła w stylu klasycystycznym przystąpiono w 1838r. Dzięki wielkiemu wysiłkowi parafian, którzy dużą rzeszą zwozili kamień rzeczny, oddano go w stanie surowym w 1842r. a ukończono w całości sześć lat później. Znajduje się w nim renesansowy obraz św. Bartłomieja Apostoła pochodzący z wcześniejszych świątyń.

Znacznie nowszą, ale obecnie bardziej znaną i ściągającą rzesze wiernych i pielgrzymów jest świątynia - Sanktuarium M. B. Saletyńskiej. Saletyni przybyli do Dębowca w r. 1910. W latach trzydziestych rozpoczęli budowę własnego kościoła. Dzisiaj Sanktuarium przedstawia się imponująco. Wewnątrz świątyni zwraca szczególną uwagę Cudowna Statua Matki Bożej Płaczącej. Na jej zewnątrz znajduje się Kalwaria Saletyńska z trzema kapliczkami i pięknymi figurami Matki Boskiej. Pierwsza z nich przedstawia Ją jako Płaczącą, druga - rozmawiającą z pastuszkami, a ostatnia - w momencie Wniebowzięcia.

149. Sanktuarium M.B. Saletyńskiej w Dębowcu (fot. M. Maczuga).

Probostwo w Warzycach najprawdopodobniej założyli jeszcze opaci tynieccy. Z całą pewnością parafia istniała pod koniec XIV w. Jan Długosz wspominał, że był tam kościół drewniany poświęcony św. Wawrzyńcowi. Później istniała drewniana świątynia wybudowana w XVII w. Znajdował się w niej m.in. słynący z łask obraz Matki Boskiej Bolesnej. Po rozebraniu jej w tym samym miejscu w latach 1904-1906 postawiono nowy, jednonawowy, murowany kościół w stylu neoromańskim.

Parafia w Harklowej powstała w 1365r. W XV w. wspominał też o niej Jan Długosz. W tym też wieku najprawdopodobniej wybudowano skromną świątynię. Do końca XIX w. był to niewielki, jednonawowy drewniany kościółek z zakrystią. W 1889r. ówczesny proboszcz Hański powiększył go rozbudowując i przebudowując. Pięć lat później niestety doszczętnie spłonął. Kolejną świątynię wybudowano w 1896r. z cegły.

Początki parafii w Łubienku sięgają czasów drugiej połowy XIV w. Istniała, jak i kościół, już czasach Długosza. Drugi kościół zbudowany był z drzewa modrzewiowego i został poświęcony w 1544r. p.w. św. Szymona i Tadeusza. W 1875r. na miejsce dotychczasowego, chylącego się ku upadkowi, wybudowano nowy fundowany przez właściciela wioski Józefa Kozłowskiego. Był drewniany, jednonawowy z trzema ołtarzami. Wnętrza malował malarz jasielski Jan Bieszczad. Następnie dobudowano ceglaną plebanię i dzwonnicę. W czasie II wojny światowej kościółek ten, jak większość wsi, spłonął. Po wojnie w latach 1948-52 wybudowano nową drewnianą świątynię i odnowiono plebanię.

Najprawdopodobniej z XIII w. pochodzi parafia Żmigród Stary. Z pewnością była ona już w 1301r. Wspominał później o niej Jan Długosz. Pierwsze kościoły były drewniane a na początku XVI w. wybudowano świątynię murowaną, konsekrowaną w 1544r. Przebudowano i rozbudowano ją w 1924r.

Równie starą parafię założono przed 1321r. p.w. św. Apostołów Piotra i Pawła w Nowym Żmigrodzie. Wcześniej istniejące tam kościoły były zbudowane z kamienia i drewna. Obecnie stojąca, jednonawowa świątynia postawiona została w 1857r. a niektórzy uważają, że na bazie fundamentów i ścian z przełomu XIV i XV w. W 1694 i 1843r. uległa pożarom i zniszczeniom. Odnowiona w 1897r., została pokryta blachą w 1934r. Na uwagę zasługuje też fakt, że w Nowym Żmigrodzie istniał także klasztor i kościół Dominikanów, na którego założenie w 1331r. udzielił zgody papież Jan XXII. Zlikwidowano go w 1788r.

150. Kościół w Osobnicy (fot. M. Maczuga).

Parafia w Osobnicy została założona w 1348r. Wybudowano też wtedy pierwszy drewniany kościół. Kolejny, także postawiony z drewna, został konsekrowany w 1512r. W 1906r. zakończono budowę neogotyckiego kościoła, w którym znajduje się ołtarz główny p.w. Św. Stanisława Biskupa.

Sanktuarium Cudownej Matki Boskiej Lipińskiej w Lipinkach znane jest szeroko. Słynąca łaskami Figura Matki Bożej znajduje się obecnie już w trzecim kościele. Pierwszy -drewniany był p.w. św. Marcina i stał pośrodku wsi już za czasów Długosza. Dziś w tym miejscu stoi kapliczka zbudowana z kamieni pochodzących z fundamentów tamtej świątyni. Drugi kościół, murowany, powstał dzięki fundacji właściciela wsi hrabiego Jana Wielopolskiego w 1624r. Był on p.w. Matki Boskiej Wniebowziętej. Do dziś stojący wybudował w latach 1780-83 ówczesny właściciel Lipinek hrabia Andrzej Ewaryst Kuropatnicki. W 1911r. od Lipinek odłączyła się Wójtowa i została erygowana jako samodzielna parafia.

151. Kościół p. w. N.M.P. w Lipinkach (fot. ze zb. SMJ i RJ).	152. Figura Matki Boskiej Lipińskiej (fot. ze zb. SMJ i RJ).

Sanktuarium Najświętszej Marii Panny w Tarnowcu sięga swymi korzeniami XIV w. Wtedy to, w 1339r. powstała parafia tarnowiecka. Pierwszy drewniany kościół stanął przed rokiem 1345 i istniał do około 1600r. Następnie wybudowano drugi, także z drewna, który przetrwał do około 1760r. W tym czasie, dzięki wydatnej pomocy dziedzica Tarnowca Kuropatnickiego, postawiono świątynię murowano - drewnianą. W 1789r. umieszczono w nim Cudowną Statuę Matki Boskiej, uratowaną ze zgliszcz jasielskiego klasztoru karmelitów. Nie trafiła ona tu jednak od razu. Władze austriackie nieprzychylne kultowi maryjnemu, kazały ją umieścić w Dukli. Dzięki staraniom proboszcza Karwowskiego hrabina Kuropatnicka wykupiła Figurę i nocą przeniesiono ją do kościoła. Zaczęły przybywać liczne pielgrzymki. To zmusiło proboszcza do budowy nowej świątyni. W 1925r. odbyła się podniosła uroczystość koronacji Statuy. Aktu tego dokonał ksiądz biskup Karol Fischer, były proboszcz parafii tarnowieckiej. Ciągle rosnący ruch pielgrzymkowy sprawił, że rozpoczęto przygotowania do wzniesienia większego kościoła. Niestety przerwała je wojna. Hitlerowcy zabrali większość materiałów na swoje potrzeby. Kiedy w 1944r. Tarnowiec i parafia znalazły się na linii frontu, zdecydowano o ukryciu Figury w Jedliczu. Wiosną 1945r. Tarnowiecka Madonna w uroczystej procesji powróciła a w 1949r. wniesiono ją do będącej jeszcze w surowym stanie nowej murowanej świątyni. Umieszczono ją później na honorowym miejscu nad późnobarokowym ołtarzem głównym. Na terenie, gdzie stały poprzednie kościoły, wybudowano tzw. "Małą Kalwarię" ze stacjami drogi krzyżowej.

153. Sanktuarium Matki Boskiej w Tarnowcu (fot. ze zb. autora).	154. Cudowna Statua Matki Boskiej Tarnowieckiej (fot. ze zb. autora).

Stary, jednonawowy, drewniany kościół w Trzcinicy, p.w. św. Doroty, zbudowany z gontów, powstał najprawdopodobniej w XV w. a najpóźniej do 1551r. Zachowała się w nim zabytkowa polichromia oraz większość wiekowego wyposażenia wnętrza. Parafia sięga jednak czasów znacznie wcześniejszych. Z całą pewnością była już w wieku XV. Potwierdza to Jan Długosz. Niektórzy historycy sądzą, że kościół w Trzcinicy istniał już za czasów Królowej Jadwigi.

Powstanie parafii w Osieku przypisuje się panowaniu króla Kazimierza Wielkiego. Kościół parafialny p.w. Przemienienia Pańskiego został ufundowany w latach 1364-1370. Jego budowę ukończono na początku XV w. (około 1419r.) W kolejnych dziesięcioleciach go rozbudowano. W 1640r. miała miejsce ponowna konsekracja świątyni. We wnętrzu kościoła znajduje się wiele wyposażenia z okresu od XVI do XIX w.

155. Kościół p. w. św. Doroty w trzcinicy (fot. ze zb. autora).

Parafię w Bączalu Dolnym założono jeszcze przed 1380r. Posiadała niewielki drewniany kościółek. Wspominał o niej Jan Długosz. Później, w 1667r. postawiono także drewniany kościół p.w. św. Mikołaja. Zbudowano go z bali jodłowych ścinanych toporem. Poddany został restauracji w 1865r. Po drugiej wojnie światowej gdy wybudowano nową, murowaną świątynię, zabytkowy kościół przeniesiono do Skansenu Budownictwa Ludowego (Parku Etnograficznego) w Sanoku.

Kończąc w tym miejscu zarys historii wybranych parafii i kościołów w regionie przybliżmy sobie teraz ich aktualną strukturę. Obecnie parafie na tym terenie wchodzą w skład diecezji rzeszowskiej. Należą doń dekanaty: jasielski wschodni, jasielski zachodni, żmigrodzki, brzostecki i biecki.

Do dekanatu jasielskiego wschodniego zaliczają się parafie: Czeluśnica (p.w. św. Maksymiliana Kolbe), Glinik Polski (p.w. św. Józefa Robotnika), Jasło-Brzyszczki (p.w. Chrystusa Króla), Jasło-Fara (p.w. Wniebowzięcia NMP), Jasło (p.w. M.B.Częstochowskiej), Jasło-Sobniów (p.w. Dobrego Pasterza), Jasło (p.w. Najświętszego Serca Jezusowego i Niepokalanego Serca Najświętszej Maryi Panny), Jasło (p.w. św. Stanisława), Jaszczew (p.w. Podwyższenia Krzyża Świętego), Szebnie (p.w. św. Marcina), Tarnowiec (p.w. Nawiedzenia NMP) i Warzyce (p.w. św. Wawrzyńca).

Do dekanatu jasielskiego zachodniego należą parafie: Bączal Dolny (p.w. Imienia Maryi), Dębowiec (p.w. św. Bartłomieja Apostoła), Dębowiec - Sanktuarium MB Saletyńskiej, Harklowa (p.w. św. Doroty), Jasło-Franciszkanie (p.w. św. Antoniego Padewskiego), Jasło-Niegłowice (p.w. MB Królowej Świata), Jasło - Osiedle Rafineryjne (p.w. Miłosierdzia Bożego), Osobnica (p.w. Stanisława Biskupa i św. Jadwigi Śląskiej), Skołyszyn (p.w. św. Anny) i Trzcinica (p.w. Przemienienia Pańskiego).

Do dekanatu żmigrodzkiego wchodzą parafie: Cieklin (p.w. św. Michała Archanioła), Desznica (p.w. MB Niepokalanej), Folusz (p.w. Najświętszego Serca Jezusowego), Głojsce (p.w. św. Maksymiliana Kolbe), Kąty (p.w. MB Królowej Polski), Krempna (p.w. św. Maksymiliana Kolbe), Łężyny (p.w. św. Mikołaja Bpa), Nienaszów (p.w. Wniebowzięcia NMP), Nowy Żmigród (p.w. śś. Apostołów Piotra i Pawła), Osiek Jasielski (p.w. Przemienienia Pańskiego), Polany (p.w. M.B. Częstochowskiej), Samoklęski (p.w. św. Marii Magdaleny), Skalnik (p.w. św. Klemensa), Stary Żmigórd (p.w. św. Katarzyny), Załęże (p.w. św. Jana Chrzciciela).

156. Dekanaty Diecezji Rzeszowskiej.

W dekanacie brzosteckim znajdują się parafie: Bieżdziedza (p.w. św. Trójcy), Błażkowa (p.w. M.B. Nieustającej Pomocy), Brzostek (p.w. Znalezienia Krzyża Świętego), Brzyska (p.w. św. Marii Magdaleny), Dąbrówka - Gamrat (p.w. św. Judy Tadeusza), Gogołów (p.w. św. Katarzyny), Januszkowice (p.w. Zwiastowania Pańskiego), Kołaczyce (p.w. św. Anny) i Sieklówka (p.w. św. Stanisława Bpa).

Do dekanatu bieckiego należą parafie: Biecz (p.w. Bożego Ciała), Biecz (Klasztor OO. Reformatów), Binarowa (p.w. św. Michała Archanioła), Kryg (p.w. NMP Królowej Polski), Libusza (p.w. Narodzenia NMP), Lipinki (p.w. Wniebowzięcia NMP), Pagorzyna (p.w. Serca Jezusowego), Rożnowice (p.w. św. Andrzeja Apostoła) i Wójtowa (p.w. św. Bartłomieja Apostoła).

Działalność Kościoła na przestrzeni wieków opiera się na mocnych fundamentach i trwałych zasadach. Mimo upływu lat podstawowe jego zadania i rola nie zmieniły się ani zdezaktualizowały. Kapłani głoszą słowo Boże, udzielają wiernym sakramentów, prowadzą naukę religii, sprawują opiekę nad osobami chorymi i ubogimi, organizują konferencje dla rodziców, narzeczonych i młodych małżeństw, sprawują opiekę i duchowe przewodnictwo nad ministrantami i grupami oazowymi.

W obecnych czasach dużą rolę w życiu i funkcjonowaniu Kościoła odgrywają wierni. Aktywnie działają w przyparafialnych Radach Duszpasterskich, współuczestniczą w poradnictwie rodzinnym i małżeńskim, tworzą różne grupy modlitewne (w tym Róże Różańcowe, Grupy Synodalne, Charytatywne, Oazy Rodzin, Ruchy Rycerstwa Niepokalanej i inne), biorą udział w indywidualnych i zbiorowych pielgrzymkach, są członkami chórów parafialnych (np. Antonianum przy kościele OO. Franciszkanów w Jaśle), współuczestniczą w budowie nowych świątyń, działalności stacji opieki "Caritas". Jednym słowem wspólnie ze swoimi duszpasterzami biorą współodpowiedzialność za teraźniejszość i przyszłość Kościoła, tak ściśle zespolonego z codziennym życiem tylu pokoleń mieszkańców tej podkarpackiej ziemi.

Mówiąc o wartościach, tradycji i dziedzictwie Kościoła warto podkreślić, jakim autorytetem dla społeczności tego regionu jest postać oraz nauki i wskazania Największego z Polaków, Ojca Świętego, Jana Pawła II. A trzeba wiedzieć, że jeszcze jako kardynał przebywał On na naszym terenie. W marcu 1970r. jako metropolita krakowski uczestniczył w jasielskich uroczystościach peregrynacji obrazu MB Częstochowskiej. Wygłosił też wówczas kazanie. Dwa lata później, we wrześniu 1972r. kardynał Wojtyła wziął udział w jubileuszach seletyńskich w Dębowcu, którym patronował i przewodniczył Prymas Polski kardynał Stefan Wyszyński.

Dla Ojca Świętego nie były to zresztą jedyne związki i kontakty z naszą ziemią. Mówił o tym w Krośnie w trakcie niezapomnianej homilii podczas swej V Pielgrzymki do Ojczyzny: "Wędrowałem tędy wielokrotnie albo w stronę Bieszczad, albo też w kierunku przeciwnym, od Bieszczad, poprzez Beskid Niski, aż do Krynicy. Mogłem też poznać tutejszych ludzi, uprzejmych i gościnnych...". W piękny i wzniosły sposób Ojciec Święty oddał też wtedy hołd soli tej ziemi, chłopu polskiemu. Wyraził to słowami, które są tak wymowne: "... Oddaję dziś hołd spracowanym rękom polskiego rolnika. Tym rękom, które z trudnej ciężkiej ziemi, wydobywały chleb dla kraju, a w chwilach zagrożenia były gotowe tej ziemi strzec i bronić..." Na koniec polski Papież zwrócił się do młodzieży. Treści, które wtedy, 10 czerwca 1997r. zostały przez Niego wypowiedziane do tych, którzy mają tworzyć przyszłość tego regionu mają znaczenie szczególne i dziś, i w przyszłości. Niech zatem spointują związki tej ziemi z nauką i tradycją kościoła;

"...Pozostańcie wierni tradycjom waszych praojców. Oni podnosząc wzrok znad ziemi ogarniali nim horyzont, gdzie niebo łączy się z ziemią, i do nieba zanosili modlitwę o urodzaj, o ziarno dla siewcy i ziarno dla chleba. Oni w Imię Boże rozpoczynali każdy dzień i każdą swoją pracę i z Bogiem swoje rolnicze dzieło kończyli. Pozostańcie wierni tej prastarej tradycji! Ona wyraża najgłębszą prawdę o sensie i owocności waszej pracy..." (...) "... Niech z ust polskiego rolnika nie zniknie to piękne pozdrowienie <<Szczęść Boże!>> i <<Niech będzie pochwalony Jezus Chrystus!>>..." (...) "... Twórzcie kulturę wsi, w której obok nowych wymiarów, jakie niosą czasy, pozostanie jak u dobrego gospodarza - miejsce na rzeczy stare, uświęcone tradycją, potwierdzone przez prawdę wieków...".

• A. Bata, Jasło i okolice, Krosno 1996.
• J. Buszko, Region jasielski w latach 1772-1859, [w.:] Studia z dziejów Jasła i powiatu jasielskiego, Pod red. J. Garbacika, Kraków 1964.
• F. Dubiel, Gmina Tarnowiec, Rzeszów 1994.
• S. Gawęda, Rozwój osadnictwa wiejskiego w regionie jasielskim do roku 1370, [w.:] Studia z dziejów..., Kraków 1964.
• A. Kamiński, Z przeszłości Jasła. Lata 1370-1520, [w.:] Studia z dziejów..., Kraków 1964.
• A. Karp, Lipinki, Zarys dziejów, Tarnów 1995.
• J. Kłoczkowski, Dzieje chrześcijaństwa polskiego, Paryż 1987.
• A Kozioł Lechowski, Parafia Bieździedza w ciągu dziejów. Dokumenty i źródła, Rzeszów 1997.
• P. Łopatkiewicz, M. Czuba, Drewniany kościół p.w. św. Doroty w Trzcinicy, Krosno 1995.
• J. Małecki, Dzieje gospodarcze i społeczne miasteczek regionu jasielskiego w XVI wieku i pierwszej połowie XVII w. [w.:] Studia z dziejów..., Kraków 1964.
• M. Matysik, M. Rudnicka, Z. Świstak, Kościół katolicki w Jasielskiem 1939-1945, Brzozów - Stalowa Wola 1991.
• J. Michalak, W gminie Jasło i okolicy, Krosno 1996.
• J. Radziszewska, Wieś w regionie jasielskim na przełomie XIV i w XV stuleciu [w.:] Studia z dziejów..., Kraków 1964.
• Religia a historia. Jasielskie gawędy, Seria Jasło - Nasza Mała Ojczyzna, SMJiRJ, Jasło 1996.
• T. Ślawski, Biecz. Zarys historyczno-krajoznawczy, Biecz, 1996.
• Z. Świstak, Franciszkanie w Jaśle, Jasło 1995.
• Z. Świstak, Kaplica gimnazjalna w Jaśle. Z dziejów kościoła i parafii pod wezwaniem św. Stanisława BM, Jasło 1992.
• Z. Świstak, Wizytki Jasielskie, Jasło 1997.
• V Pielgrzymka Jana Pawła II do Ojczyzny. Przemówienia i homilie, Sandomierz 1997.